İdare hukuku

İdari yargıda ortak kurallar

İdari işlemlere ve eylemlere karşı iptal ve tam yargı davalarına idare mahkemeleri bakar (2576 sayılı Kanun md. 5; İdari Yargılama Usulü Kanunu, İYUK md. 2). Yargılama yazılıdır ve dosya üzerinden yapılır (İYUK md. 1/2). Mahkeme işlemin hukuka uygunluğunu denetler, yerindelik denetimi yapamaz (md. 2/2). Anayasa, idarenin her türlü eylem ve işlemine karşı yargı yolunu açık tutar ve dava süresinin yazılı bildirim tarihinden başlamasını öngörür (md. 125).

1. Süreyi hesaplayın. Özel kanunda ayrı süre yoksa idare mahkemesinde dava süresi 60 gündür (İYUK md. 7/1) ve yazılı bildirimi izleyen günden başlar (md. 7/2-a, 8/1). Son gün tatile rastlarsa süre izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar; sürenin bitmesi 20 Temmuz–31 Ağustos arasındaki çalışmaya ara vermeye rastlarsa yedi gün eklenir (md. 8/2-3, 61). Bazı yerlerdeki idari yargı mercileri çalışmaya ara vermez (md. 61/1); bu nedenle yedi günlük uzamaya güvenilmemelidir.
2. Gerekirse idareye başvurun. İşlemin kaldırılması, geri alınması veya değiştirilmesi, dava süresi içinde üst makamdan (yoksa işlemi yapandan) istenebilir; başvuru işlemeye başlamış süreyi durdurur. Otuz gün cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre, başvuruya kadar geçen süre hesaba katılarak yeniden işler (md. 11). Bir işlem veya eylem istenmişse de otuz günlük sessizlik ret sayılır; kesin olmayan cevabı beklemek başvurudan itibaren dört ayı geçemez (md. 10/2).
3. Dilekçeyi verin. İdare mahkemesi başkanlığına hitaben imzalı dilekçede taraflar ve kimlik numarası, dava konusu ve sebepleri, deliller, işlemin yazılı bildirim tarihi ve (tam yargıda) uyuşmazlık konusu miktar gösterilir; işlemin ve belgelerin asılları veya örnekleri eklenir (md. 3). Her işleme karşı ayrı dava açılır; birbirine bağlı işlemler tek dilekçeyle dava edilebilir (md. 5/1). Eksik harç ve posta ücreti otuz gün içinde tamamlanmazsa dava açılmamış sayılır (md. 6/4).
4. Yürütmenin durdurulmasını isteyin. Dava açmak işlemi durdurmaz (md. 27/1). Mahkeme, telafisi güç veya imkânsız zarar ile işlemin açıkça hukuka aykırılığı koşullarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde, idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra karar verebilir. Uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma alınmadan da durdurulabilir; ancak kamu görevlileri hakkındaki atama, naklen atama, görev ve unvan değişikliği ile görevlendirme işlemleri bu gruba girmez (md. 27/2).
5. Savunmayı ve delilleri izleyin. Taraflar tebliğden itibaren otuz gün içinde cevap verebilir (md. 16/3). Mahkeme işlem dosyasını ve her türlü bilgiyi isteyebilir (md. 16/5, 20/1); devletin güvenliği veya yüksek menfaatleri söz konusuysa Cumhurbaşkanı, ilgili Cumhurbaşkanı yardımcısı veya bakan gerekçesini bildirerek bilgi ve belgeyi vermeyebilir, ancak verilmeyen belgeye dayanılarak ileri sürülen savunmaya göre karar verilemez (md. 20/3).

Karardan sonra. İdare, esasa ve yürütmenin durdurulmasına ilişkin kararların gereğini gecikmeksizin yerine getirmek zorundadır; bu süre kararın tebliğinden başlayarak 30 günü geçemez (md. 28/1). 11 Temmuz 2026’dan beri md. 28/1’in son cümlesi (7588 sayılı Kanun md. 7), şu davalarda verilen ve göreve iade sonucunu doğuran kararlar uyarınca yapılacak işlemlerin nihai kararların kesinleşmesinden sonra yerine getirilmesini öngörür: Millî Savunma Bakanlığı, jandarma, sahil güvenlik, emniyet ve Millî İstihbarat Teşkilatı personeli, adayları ve ilgili okul öğrencileri bakımından; terör örgütleriyle bağlantı gerekçesiyle kamu görevine alınmayanlar veya görevden ayrılan ya da çıkarılanlarla ilgili davalar, 375 sayılı KHK geçici md. 35 uyarınca tesis edilen işlemlere karşı davalar ve güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz değerlendirilmesi üzerine açılan davalar. Cümlenin kapsamını metindeki sayım belirler.

İstinaf ve temyiz. İdare mahkemesi kararlarına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir; konusu belli bir parasal sınırı geçmeyen davalarda kararlar kesindir (md. 45/1). Sınırlar Ek md. 1 uyarınca her yıl yeniden değerleme oranında artırıldığından burada gösterilmez. Bölge idare mahkemesi kararı Danıştayda, tebliğden itibaren 30 gün içinde, yalnızca md. 46/1’de sayılan davalarda temyiz edilebilir; bunlar arasında kamu görevinden, meslekten veya öğrencilikten çıkarılma sonucunu doğuran işlemlere karşı iptal davaları (46/1-d) ve imar planı ve parselasyon davaları (46/1-g) vardır. 7589 sayılı Kanun, 31 Temmuz 2026’dan sonra verilen kararlar için md. 46’ya ikinci bir fıkra eklemiştir: sayılan davalar dışında, bölge idare mahkemesi ilk derece kararını kaldırıp yeniden karar verirse bu karar da temyiz edilebilir; tek hâkimle görülen davalar, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu davaları ve yalnızca vekâlet ücreti ile yargılama giderlerine ilişkin kararlar hariçtir (md. 46/2; geçici md. 1/3). İstinaf veya temyiz kararın yürütülmesini kendiliğinden durdurmaz (md. 52/1). Yollar tükenince Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru, yolların tüketildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yapılır (6216 md. 45, 47/5).

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması (olumsuz sonuç)

Memuriyete veya kamu görevine ilk defa ya da yeniden atanacaklar hakkında arşiv araştırması yapılır. Gizlilik dereceli birimlerde, Millî Savunma Bakanlığı, Genelkurmay, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında, ceza infaz kurumlarında çalışacaklar, öğretmenler, üst kademe kamu yöneticileri ve millî güvenlik açısından stratejik birimlerde istihdam edilecekler hakkında ise güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır (7315 sayılı Kanun md. 3). Arşiv araştırması kayıtlara bakar: adli sicil, aranma ve tahdit durumu, kesinleşmiş kararlar, devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ve kovuşturmalardaki olgular, kamu görevinden çıkarılma (md. 4). Güvenlik soruşturması buna kolluk ve istihbarat kayıtlarındaki olgusal verileri, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişkiyi, terör veya suç örgütleriyle eylem birliği, irtibat ve iltisak bulunup bulunmadığını ekler (md. 5). Araştırmayı Millî İstihbarat Teşkilatı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri yapar (md. 6).

Kim karar verir. Yorum içermeyen olgusal veriler, kurumun Değerlendirme Komisyonuna iletilir; komisyon nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar (md. 7). Yönetmeliğe göre sonuç, talep eden kuruma arşiv araştırmasında en geç 30, güvenlik soruşturmasında en geç 60 iş günü içinde bildirilir (md. 11/7). Somut olarak gözlemlenemeyen, doğruluğu denetlenemeyen veya iftira ya da kin saikiyle verildiği açık olan bilgiler komisyona iletilmez ve dikkate alınmaz; komisyon gerekirse kaynağı açıklamadan ilgiliden açıklama isteyebilir (Yönetmelik md. 12/3).

Özel bir itiraz yolu yoktur; işlem dava edilir. Kanun da Yönetmelik de olumsuz sonuç için ayrı bir idari itiraz düzenlemez ve sonucun kişiye bildirilmesini öngörmez; genel idari başvuru yolları (İYUK md. 10, 11) saklıdır. Sonuç, atamanın yapılmaması veya görevle ilişiğin kesilmesi gibi bir idari işlemle kişiye ulaşır. İptal davası bu işleme karşı, yazılı bildirimi izleyen günden başlayarak 60 gün içinde açılır (İYUK md. 7). Dava, işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka aykırı olduğu iddiasına dayanır (md. 2/1-a); Anayasa md. 70 hizmete alınmada görevin gerektirdiği niteliklerden başka ayrım gözetilmesini yasaklar. Atama ve nakil davalarında yetkili mahkeme yeni veya eski görev yeri, görevine son verme davalarında son görev yeri idare mahkemesidir (md. 33/1-2); Millî Savunma Bakanlığı kadrolarındaki personel için md. 20/C/1 uygulanır.

Delil ve veri. Değerlendirme Komisyonunun yazılı değerlendirmesi mahkemelerce istendiğinde sunulur (7315 md. 7/3). Kişisel veriler iki yıl sonunda silinir; ancak işleme karşı dava açılmışsa karar kesinleşmeden silinemez (md. 10). İstihbari faaliyete konu olmayan verilerde bilgilendirilme, erişim, düzeltme ve silme talepleri için tedbir alınır; istihbarat faaliyetleri kapsamında elde edilen bilgiler kişiye verilemez (md. 8). Devletin güvenliği nedeniyle verilmeyen belgeye dayanan savunmaya göre karar verilemez (İYUK md. 20/3). Göreve iade kararlarının uygulanması bazı personel grupları için nihai kararın kesinleşmesine bırakılmıştır (İYUK md. 28/1, son cümle; yukarıya bakın).

Memur disiplin cezaları

Devlet Memurları Kanunu (DMK) beş disiplin cezası sayar: uyarma, kınama, aylıktan kesme (brüt aylığın 1/30 ile 1/8 arası), kademe ilerlemesinin durdurulması (1–3 yıl) ve Devlet memurluğundan çıkarma (md. 125). Özel kanunların disiplin hükümleri saklıdır (md. 125, 126); askerî personel ve kolluk için aşağıdaki ilişik kesme bölümüne bakınız. Uyarma, kınama ve aylıktan kesmeyi disiplin amirleri verir; kademe ilerlemesinin durdurulması disiplin kurulu kararından sonra, memurluktan çıkarma ise amirin isteği üzerine yüksek disiplin kurulu kararıyla verilir (md. 126).

1. Savunma alınır. Savunma alınmadan disiplin cezası verilemez (DMK md. 130; Anayasa md. 129/2). Savunma için verilen süre 7 günden az olamaz; süresi içinde savunma yapmayan savunma hakkından vazgeçmiş sayılır (md. 130). Memurluktan çıkarma istenen memur soruşturma evrakını inceleme, tanık dinletme ve kurulda sözlü veya yazılı savunma hakkına sahiptir (md. 129).
2. Sürelere uyulur. Disiplin amiri uyarma, kınama ve aylıktan kesmeyi soruşturmanın tamamlanmasından itibaren 15 gün içinde verir. Kademe ilerlemesinde dosya 15 gün içinde kurula gönderilir, kurul 30 gün içinde karar bildirir; memurluktan çıkarmada yüksek disiplin kurulu en çok altı ay içinde karar verir (md. 128).
3. Zamanaşımı kontrol edilir. Fiilin işlendiğinin öğrenilmesinden itibaren uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasında bir ay, memurluktan çıkarmada altı ay içinde soruşturmaya başlanmazsa ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar. 29 Ocak 2026’dan itibaren (7573 sayılı Kanun) ayrıca fiilin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde ceza verilmemişse yetki zamanaşımına uğrar; ceza yargı kararıyla iptal edilirse, karar idareye ulaştığı tarihten itibaren kalan zamanaşımı süresi içinde, süre dolmuşsa veya altı aydan az kalmışsa en geç altı ay içinde yeniden ceza verilebilir (md. 127).
4. İtiraz veya dava. Amir cezalarına karşı disiplin kuruluna, kademe ilerlemesinin durdurulmasına karşı yüksek disiplin kuruluna tebliğden itibaren yedi gün içinde itiraz edilebilir; merci otuz gün içinde karar verir (md. 135). Disiplin cezalarına karşı idari yargı yoluna da başvurulabilir (md. 135; Anayasa md. 129/3).
5. Mahkemeyi belirleyin. Memuriyetle ilişkiyi kesmeyen cezalarda memurun görev yaptığı yer, memurluktan çıkarmada son görev yeri idare mahkemesi yetkilidir (İYUK md. 33/2-3). Memurluktan çıkarma sonucunu doğuran işlemlere karşı iptal davalarında bölge idare mahkemesi kararı Danıştayda temyiz edilebilir (İYUK md. 46/1-d).

Cezalar özlük dosyasına işlenir; uyarma ve kınama için 5, diğer cezalar için 10 yıl sonra atamaya yetkili amirden cezanın özlük dosyasından silinmesi istenebilir (md. 133). Aylıktan kesme cezası alanlar 5, kademe ilerlemesinin durdurulması cezası alanlar 10 yıl boyunca daire başkanı ve üstü kadrolara, il ve bölge teşkilatlarının en üst yönetici kadrolarına, vali ve büyükelçi kadrolarına atanamaz (md. 132).

Atama ve tayin işlemleri

Devlet memurlarının kurumlar içinde yer değiştirme suretiyle atanmaları, hizmetin gereklerine ve özelliklerine göre oluşturulan bölgeler arasında adil ve dengeli bir sistem içinde yapılır; ayrıntılar yönetmelikle belirlenir (DMK md. 72). Karşılıklı yer değiştirme atamaya yetkili amirin uygun bulmasına bağlıdır (md. 73). Kurumlar memurları, kazanılmış hak aylık dereceleriyle eşit veya daha üst derecedeki kadrolara naklen atayabilir; memurlar kendi istekleriyle en çok üç derece altındaki kadrolara atanabilir (md. 76). Kurumlar arası naklen atama kurumların muvafakatine bağlıdır (md. 74). Eş durumu ve engelli aile bireyi bakımından md. 72’de ayrı düzenlemeler vardır. Sınav kazananlar, ilan edilen başarı sırasına göre atanır (md. 52).

Mahkeme ne denetler. İdare mahkemesi atamanın uygunluğunu değil hukuka uygunluğunu denetler (İYUK md. 2/2); dava, işlemin yetki, şekil, sebep, konu veya maksat yönünden hukuka aykırı olduğuna dayanır (md. 2/1-a). Atama ve nakil davalarında yetkili mahkeme, kamu görevlisinin yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir (md. 33/1).

Süre ve yürütmenin durdurulması. Dava süresi yazılı bildirimden başlayarak 60 gündür (md. 7). Atama, naklen atama ve görevlendirme işlemleri uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerden sayılmadığı için yürütmenin durdurulması istemi, idarenin savunması alındıktan veya savunma süresi geçtikten sonra karara bağlanır ve iki koşul birlikte aranır (md. 27/2). İşlem iptal edilirse idare kararın gereğini en geç 30 gün içinde yerine getirmek zorundadır (md. 28/1). İşlemden doğan zarar için ayrıca tam yargı davası açılabilir (md. 12; aşağıdaki bölüme bakınız).

İmar para cezası ve yıkım kararı

İmar mevzuatına aykırı yapı tespit edildiğinde belediye veya valilik inşaat durumunu tespit eder, yapıyı mühürler ve inşaatı durdurur. Yapı tatil zaptı, yapı yerine asılmasıyla yapı sahibine tebliğ edilmiş sayılır; bir nüshası muhtara bırakılır (3194 sayılı İmar Kanunu md. 32). Yapı sahibi, bu tarihten itibaren en çok bir ay içinde yapıyı ruhsata uygun hâle getirir veya ruhsat alır ve mührün kaldırılmasını ister. Aksi hâlde ruhsat iptal edilir; yapı, belediye encümeni veya il idare kurulu kararından sonra yıktırılır ve masrafı yapı sahibinden tahsil edilir (md. 32). Aykırılığın giderilemeyeceği tespit edilen yapıların ruhsatı bir aylık süre beklenmeden iptal edilir. İdarenin yazılı izni dahilinde yapılan düzeltme işlemleri mühür bozma suçu sayılmaz (md. 42).

İdari para cezası. Aykırılığın tespit edildiği tarihten itibaren on iş günü içinde idare encümeni, sorumlular hakkında her sorumluluk için ayrı ayrı idari müeyyide uygular (md. 42). Ceza yapı sahibine, yapı müteahhidine ve aykırılığı bildirmeyen fenni mesullere verilebilir; tutar yapı sınıfına ve grubuna, inşaat alanına ve aykırılığın niteliğine göre hesaplanır ve her yıl yeniden değerleme oranında artırılır, bu nedenle burada gösterilmez. Md. 42, 7579 sayılı Kanunla değiştirilmiştir (birleştirilmiş metinde yürürlük tarihi 22 Mayıs 2026). Aynı fiil nedeniyle Türk Ceza Kanunu md. 184’e göre mahkûm olanlara tahsil edilen ceza faizsiz iade edilir.

Hangi yol izlenir.

• Yıkım, ruhsat iptali ve yapı tatil işlemleri idari işlemdir. İdare mahkemesinde 60 gün içinde dava açılır (İYUK md. 7); yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yerdir (md. 34/1). Birbirine bağlı işlemler tek dilekçeyle dava edilebilir (md. 5/1). Dava yıkımı kendiliğinden durdurmaz (md. 27/1); yürütmenin durdurulması istenir, uygulanmakla etkisi tükenecek işlemlerde savunma alınmadan da karar verilebilir (md. 27/2).
• İdari para cezası bakımından Kabahatler Kanunu, karar tebliğ veya tefhim edildikten sonra 15 gün içinde sulh ceza mahkemesine başvuruyu öngörür; süre geçerse karar kesinleşir (md. 27/1). Aynı işlem kapsamında idari yargının görev alanına giren bir karar da (örneğin yıkım) verilmişse, cezanın hukuka aykırılığı iddiaları iptal talebiyle birlikte idari yargıda görülür (md. 27/8). Süreler farklı olduğu (15 ve 60 gün) için başvuru yolu kararın içeriğine bakılarak belirlenmelidir.
• Ödeme. Kanunda ayrı süre yoksa idari para cezası tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir; bu sürede ödenirse ceza dörtte bir oranında azaltılır ve ödeme, karara karşı başvuru hakkını etkilemez (Kabahatler K. md. 17/6).

2018’de yürürlüğe giren geçici md. 16 (yapı kayıt belgesi) için kanun metninde öngörülen başvuru tarihleri geçmiştir; belge almış yapılara ilişkin hükümler bu sayfada incelenmemiştir. Taşınmaz hukuku için bkz. gayrimenkul hukuku.

Tam yargı davası

Tam yargı davası, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan etkilenenlerin açtığı, zararın giderilmesine yönelik davadır (İYUK md. 2/1-b). Anayasa, idarenin kendi eylem ve işlemlerinden doğan zararı ödemekle yükümlü olduğunu belirtir (md. 125); memurların yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları ancak idare aleyhine açılır (md. 129). İdarenin sorumluluğunun dayanakları (hizmet kusuru, kusursuz sorumluluk) yargı kararlarında şekillenmiştir; bu sayfa onları ayrıntılandırmaz.

İki yol vardır.

1. Hukuka aykırı işlemden doğan zarar. Doğrudan tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davaları birlikte açılabilir; ilk önce iptal davası açılıp karar (veya kanun yolu kararı) tebliğ edildikten sonra dava süresi içinde tam yargı davası da açılabilir (md. 12).
2. İdari eylemden doğan zarar. Eylemin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde önce ilgili idareye başvurulması zorunludur. İstek reddedilirse veya otuz gün içinde cevap verilmezse, dava süresi içinde dava açılır (md. 13/1). Adli yargıda görevsizlik nedeniyle reddedilen davanın ardından idari yargıya açılan davada idareye başvuru şartı aranmaz (md. 13/2).

Mahkeme. İdari sözleşmeler dışındaki tam yargı davalarında yetkili mahkeme sırasıyla zararı doğuran uyuşmazlığı çözmeye yetkili mahkeme, zarar bir hizmetten veya eylemden doğmuşsa hizmetin görüldüğü veya eylemin yapıldığı yer, diğer hâllerde davacının ikametgâhının bulunduğu yerdir (md. 36).

Dilekçe ve yargılama. Dilekçede uyuşmazlık konusu miktar gösterilir (md. 3/2-d); miktar, nihai karar verilinceye kadar harcı ödenerek bir defaya mahsus artırılabilir (md. 16/4). Keşif, bilirkişi ve yargılama giderleri bakımından Hukuk Muhakemeleri Kanunu uygulanır (md. 31).

Karar ve ödeme. Hükmedilen tutar, davacının idareye yazılı bildireceği banka hesabına yatırılır; kararın tebliği ile ödeme arasındaki süre için 6183 sayılı Kanun md. 48’e göre belirlenen tecil faizi oranında faiz ödenir (md. 28/2, 28/6). Parasal kesinlik ve temyiz sınırları her yıl yeniden değerlenir (md. 45/1, 46/1-b, Ek md. 1). Sağlık hizmetlerinden doğan zararlar için bkz. tıbbi malpraktis ve tazminat ve sigorta hukuku.

TSK ve Emniyet’ten ilişik kesme

Anayasa, Yüksek Askerî Şûranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye ayırma hariç her türlü ilişik kesme kararına karşı yargı yolunu açık tutar (md. 125/2); İYUK md. 20/C/6 aynı kuralı yineler. Hangi kanunun uygulanacağı personelin statüsüne bağlıdır.

TSK. Ayırma cezası, personelin tabi olduğu mevzuata göre Silahlı Kuvvetlerden ilişiğin kesilmesi veya sözleşmenin feshi sonucunu doğurur; ceza alan, seferberlik ve savaş hâlleri dışında Silahlı Kuvvetlerde görev alamaz (6413 md. 13/1). Ceza, en az iki disiplin amirinin teklifi üzerine veya resen verilebilir (md. 13/3). Askerî öğrencilere, erbaş ve erlere verilen disiplin cezaları ile subay, astsubay, uzman erbaş ve sözleşmeli erbaş ve erlere verilen uyarma, kınama ve hizmete kısmi süreli devam cezaları iptal davasının dışındadır; ancak ceza sayısı veya puanı nedeniyle ilişik kesilmesine karşı açılan davada bu cezaların hukuka uygunluğu da denetlenir (md. 43/1). Uzman erbaşların sözleşmesi ayrıca 3269 sayılı Kanun md. 12’de sayılan hâllerde (intibak edememe, görevde başarısızlık, belirli suçlardan mahkûmiyet, ceza sayısı gibi) feshedilerek ilişikleri kesilir. Deneme süresinde subaylar ve astsubaylar için 926 sayılı Kanun md. 14 ve 68 ayrı ilişik kesme hükümleri içerir.

Emniyet ve kolluk. Meslekten çıkarma, personelin bir daha çalıştırılmamak üzere teşkilattan çıkarılmasıdır (7068 md. 7/1-e); fiil nedeniyle verilebildiği gibi, disiplin puanının veya ceza sayısının kanundaki eşikleri aşması hâlinde de verilir (md. 12). Disiplin amiri cezalarına tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edilir; kurul ve Bakan cezalarına karşı yalnızca idari yargıya gidilir (md. 30). Polis meslek eğitim merkezlerinde giriş şartlarını taşımadıkları anlaşılanlar, eğitimde başarısız olanlar veya disiplin ve sağlık yönünden polis olamayacağına yetkili kurullarca karar verilenlerin ilişiği kesilir (3201 sayılı Kanun ek md. 24).

Dava. Millî Savunma Bakanlığı kadrolarındaki personel ve yedek subay, yedek astsubay, er ve erbaşlar için md. 20/C/1 uyarınca ilgilinin görev yaptığı yerin bağlı olduğu bölge idare mahkemesinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesi yetkilidir; diğerlerinde md. 33 uygulanır. Göreve iade kararlarının uygulanması bakımından md. 28/1’in son cümlesine bakınız.

KHK ile ihraç ve OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu

7075 sayılı Kanun, 21 Temmuz 2016 tarihli ve 1116 sayılı Türkiye Büyük Millet Meclisi Kararıyla onaylanan olağanüstü hâl kapsamında, başka bir idari işlem tesis edilmeksizin doğrudan kanun hükmünde kararname (KHK) ile tesis edilen işlemlere ilişkin başvuruları karara bağlamak üzere Komisyonu kurmuştur (md. 1). Komisyonun alanı şunlardır: kamu görevinden, meslekten veya teşkilattan çıkarma ve ilişik kesme; öğrencilikle ilişik kesme; derneklerin, vakıfların ve benzeri kuruluşların kapatılması; emekli personelin rütbelerinin alınması (md. 2).

Komisyonun durumu. Komisyon dosya üzerinden karar verirdi (md. 9). Başvuru, ilgili KHK’nin Resmî Gazetede yayımından itibaren 60 gün içinde yapılırdı (md. 7/3). Görev süresi iki yıldı ve Cumhurbaşkanı birer yıllık sürelerle uzatabilirdi (md. 3). Komisyonun görev süresi sona ermiştir; süre bittikten sonra Komisyon kararlarına ilişkin iş ve işlemleri, bilgi ve belge taleplerini ilgili kurum ve kuruluşlar yürütür (geçici md. 5; 7429 sayılı Kanunla 28 Aralık 2022’de yürürlüğe girmiştir). Dolayısıyla Komisyona yeni başvuru yolu kalmamıştır.

Bugün hangi yollar açıktır.

1. Komisyon kararına karşı iptal davası. Hâkimler ve Savcılar Kurulunca belirlenecek Ankara idare mahkemelerinde, ilgilinin en son görev yaptığı kurum veya kuruluş aleyhine açılır; bu davalarda Cumhurbaşkanlığına ve Komisyona husumet yöneltilemez (md. 11/1). Kamu görevinden çıkarılanlarda davalı en son görev yapılan kurumdur; Türk Silahlı Kuvvetleri personeli için Millî Savunma Bakanlığı, Emniyet, jandarma ve sahil güvenlik personeli için İçişleri Bakanlığıdır (Ek md. 1). Kanun ayrı bir dava süresi göstermez; İYUK md. 7 uyarınca süre yazılı bildirimi izleyen günden başlayarak 60 gündür. Kamu görevinden çıkarma sonucunu doğuran işleme karşı iptal davalarında bölge idare mahkemesi kararı Danıştayda temyiz edilebilir (İYUK md. 46/1-d).
2. Kabul kararı. Kamu görevine iade edilenlerin eski kadro veya pozisyonlarına atanması esastır; karar ilgili kuruma bildirilir (md. 10/1). Madde 10’un bazı hükümleri ve 10/A, Anayasa Mahkemesinin 30 Haziran 2022 tarihli ve E.2018/137, K.2022/86 sayılı kararıyla iptal edilmiştir (birleştirilmiş metindeki dipnota göre 12 Ocak 2023’ten itibaren).
3. Hâkim ve savcılar. 667 sayılı KHK md. 3/1 ve 6749 sayılı Kanun md. 3/1 kapsamında meslekten çıkarılanlar, kararın kesinleşmesinden itibaren 60 gün içinde ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda dava açabilir (md. 11/2).
4. Anayasa Mahkemesi. İç hukuk yolları tükendikten sonra bireysel başvuru yapılabilir (6216 md. 45–47).

Göreve iade kararlarının uygulanması bakımından md. 28/1’in son cümlesi (7588 sayılı Kanun) yukarıdaki “İdari yargıda ortak kurallar” bölümünde açıklanmıştır.

Süreler tek tabloda

Yurt dışından başvuru ve dava

Dava dilekçesi ve davaya ilişkin her türlü evrak yabancı memleketlerde Türk konsolosluklarına verilebilir (İYUK md. 4). Konsolosluğa verilen dilekçe kaydedilir, kayıt tarihi ve sayısı üzerine yazılır ve dava bu kaydın yapıldığı tarihte açılmış sayılır; dilekçe en geç üç gün içinde ilgili mahkeme başkanlığına gönderilir (md. 6). Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamazsa yeni adres bildirilene kadar dosya işlemden kaldırılır ve varsa yürütmenin durdurulması kararı kendiliğinden hükümsüz kalır; bir yıl içinde yeni adres bildirilerek dosya yeniden işleme konulmazsa dava açılmamış sayılır (md. 26/3). Avukat olmayan bir vekil dava açmışsa kişi 30 gün içinde bizzat veya avukat aracılığıyla dava açmak zorundadır (md. 15/1-d). Vekâletname için bkz. İngiltere’den vekâletname vermek. Yabancı uyrukluların idari davaları için bkz. yabancılar ve göç hukuku.

Sık yapılan hatalar

• Bağlantısız işlemleri tek dilekçeyle dava etmek. Her işlem aleyhine ayrı dava açılır; yalnızca maddi veya hukuki bağlılık ya da sebep-sonuç ilişkisi bulunan işlemler birlikte dava edilebilir (İYUK md. 5/1).
• İdari eylemde idareye başvurmadan dava açmak. Md. 13/1 önce idareye başvuruyu ve bir yıllık, beş yıllık sınırları öngörür.
• İtiraz süresiyle dava süresini karıştırmak. Memur disiplin cezasında itiraz 7, dava 60 gündür; kolluk disiplin amiri cezasında itiraz 10, TSK disiplin amiri cezasında 2 iş günüdür.
• Adres değişikliğini bildirmemek. Tebligat yapılamazsa dosya işlemden kaldırılır; bir yıl içinde yeni adres bildirilmezse dava açılmamış sayılır (md. 26/3).

Hazırlanacak belgeler

• İşlemin ve yazılı bildiriminin aslı ya da örneği; tebliğ zarfı veya tebliğ tarihini gösteren belge. Bildirim tarihi sürenin başlangıcıdır.
• Kimlik, T.C. kimlik numarası, güncel adres ve yurt dışındaysa Türkiye’de tebligata elverişli adres; temsil edilecekse vekâletname (yurt dışında düzenlenmişse apostilli ve yeminli tercümeli).
• Disiplin ve ilişik kesmede soruşturma raporu, savunma, kurul kararı ve özlük dosyası örnekleri.
• Güvenlik soruşturmasında atama veya görevden ayrılmaya ilişkin yazılar ve idarenin verdiği tüm bildirimler.
• İmarda ruhsat, proje, tapu kaydı, yapı tatil tutanağı, encümen kararı ve yapının durumunu gösteren fotoğraflar.
• Tam yargıda zararı gösteren belgeler, idareye yapılan başvuru ve cevabı; Komisyon kararında karar, tebliğ belgesi ve en son görev yapılan kurum.